dinsdag 12 april 2016

Hoogstraat 367-369

opdrachtgever   M. Hartogs Jaczn.
bouwjaar           1902, verbouwd in 1928
architect            J.C. Meyers (1902), Ten Bosch & Le Grand (1928)
bestemming      winkel



ligging
Het gebouw verrijst in 1902 op de noordwestelijke hoek van de kruising Hoogstraat met Westewagenstraat. Na de wederopbouw is het geheel bouwblok tussen Westewagenstrat en Korte Hoogstraat opgegaan in het nieuwe warenhuis van Vroom & Dreesmann.

Hoogstraat vanaf Vlasmarkt, Hartogs in het midden - omstreeks 1910-1920
gebouw
In opdracht van de heer Hartogs ontwierp de heer Meyers een imposant winkelhuis voor zijn modemagazijn. Het gebouw was opgetrokken in witte geglasuurde baksteen met gebruik van natuursteen voor versieringen, lateien en dorpels. De penanten met daartussen de raampartijen zorgden voor verticale indruk, waardoor het gebouw hoger leek. Op de hoek was een zogenaamde "erkertoren" gemaakt vanaf de 2e verdieping. Deze werd bekroond met een uivormige koepel. Het dak was uitgevoerd als gebroken dak met plat. De steile dakvlakken waren bekleed met leien.



In de jaren twintig gaat de winkel van Hartogs failliet. Het gebouw wordt overgenomen door de schoenenwinkel van Huf. Deze was tot die tijd gevestigd aan de Hoogstraat 317. In opdracht van Huf werd het gebouw verbouwd door architecten W.Th. H. Ten Bosch & H. LeGrand.

De hoofdvorm van het gebouw met gebroken dak en erkertoren is bij de verbouwing gehandhaafd. Echter aan de vormgeving van de gevel werd ingrijpend gewijzigd: het verticale karakter veranderde in een horizontale. Dit werd gedaan door horizontale raampartijen, die verder benadrukt werden door belijning van donker gekleurde marmer. De erkertoren werd verlengd naar de 1e verdiepingsvloer. Hier werden harmonicavormige ramen met motieven uit de Art Deco toegepast.



architect
Rond 1900 is de heer Meyers zeer productief bij het realiseren van winkelpanden. Naast vele kleinere winkelpanden bouwde hij beeldbepalende objecten voor:
- warenhuis Cohn & Donnay op de hoek Korte Hoogstraat 1;
- warenhuis Grand Galeries Belges op de hoek Hoogstraat 284 met Moriaansplein;
- kledingmagazijn Bervoets op de hoek Heerenstraat 2 met Lange Pannenkoekstraat.

Hoogstraat vanaf Vlasmarkt jaren 30, Huf in het midden


Na 14 mei 1940
Na de bommen en de brand blijft er niets over van de winkel van Huf. Over een noodwinkel van Huf over de periode 1940-1954 heb ik geen informatie kunnen vinden. In 1954 keert Huf terug aan de Hoogstraat in een gebouw ontworpen door architectenbureau Van den Broek en Bakema en gebouwd door ACB. Dit pand ligt op de noordoostelijke hoek van Hoogstraat en Westewagenstraat.
Huf Hoogstraat 181-183 na 1954




































bronnen
1. Rotterdamsch Nieuwsblad 13 maart 1902      - opening winkel
2. Voorwaarts 17 maart 1928                              - opening winkel Huf
3. Rotterdamsch Nieuwsblad 17 maart 1928      - opening winkel Huf
4. Het Vrije Volk 10 maart 1954                         - opening winkel Huf
5. Stadsarchief Rotterdam                                   - bouwtekeningen (fiches verwoeste panden jr:1901, B-nr.1179, R-nr.2218)
6.Bonas (www.bonas.nl)                                    - beschrijving en foto's

zondag 27 maart 2016

Meent 35-45 en 47-61


opdrachtgever   W. Buurman
bouwjaar           1939 (verbrand, waarna gesloopt 1940)  
architect            B. Buurman
bestemming      winkels, kantoren en appartementen

Meent 47-61(l) en Meent 35-45 (r)
de ligging
Het betreft hier twee nagenoeg identieke gebouwen aan de noordzijde van de Meent. Het eerste bouwblok met de huisnummers 35 t/m 45 lag tussen de Oppert en de Lange Torenstraat. Het tweede bouwblok met de huisnummers 47 t/m 61 lag tussen de Lange Torenstraat en de Delftsevaart.

In het huidige stratenplan kan het terug vinden van de panden verwarring opleveren. De vooroorlogse Oppert is namelijk als straat verdwenen. Ze lag iets westelijk van de huidige Binnenrotte. De Lange Torenstraat ligt nagenoeg op de vooroorlogse plaats, maar draagt nu de naam Oppert.

Het waren de minst aantrekkelijke percelen aan de Meent om te bebouwen, vanwege hun geringe diepte en de opgaande bebouwing erachter. Tussen Lange Torenstraat en Oppert varieerde de diepte van 5,42 tot 6,68m bij een lengte van ruim 45m.

Het bouwblok tussen Delftsevaart en Lange Torenstraat heeft een diepte die oploopt van 6m bij de Lange Torenstraat tot 15m bij de Delftsevaart. De gevellengte aan de Meent bedraagt krap 50m. Deze gevel heeft een knip op 1/4 vanaf de Delftsevaart, omdat de straat hier afbuigt.

Meent met links de bouwblokken (stadsarchief Rotterdam)

beschrijving gebouwen
In 1938 werden in opdracht van de heer W. Buurman de twee smalle stroken aan de noordzijde tussen Oppert en Delftsevaart bebouwd. In het voorjaar van 1939 zou de oplevering plaats vinden. Ook dit keer mocht de architect B. Buurman uit Leiden het ontwerp verzorgen. Dit bleek een keuze die destijds ook in de media goed viel. Vanaf het postkantoor tot bijna aan het spoorviaduct op de Binnenrotte was een groot deel van de bebouwing nu door een architect ontworpen. Dit resulteerde in een eenheid in stijl en uitstraling.

Meent 35-45
De gevels zijn opgetrokken uit smalle lichtgele baksteen met stalen ramen gevat in houten kozijnen. De begane grond is afgewerkt met gele travertin. Zowel de kelder als de begane grond is uitgevoerd in beton. De bovengelegen constructie bestaat uit stalen liggers met houten vloeren en gemetselde wanden.

Het linker bouwblok had op de begane grond 6 winkelruimte, die samen te voegen waren.  Het rechter bouwblok bood ruimte voor 3 winkels. Aan de Meentzijde hadden beide bouwblokken twee trappenhuizen voor toegang tot de verdiepingen. Op de eerste verdieping waren kantoren gedacht. Daarboven bevonden zich appartementen.Het bouwblok links had aan de Delftsevaart een extra trappenhuis voor de appartementen die zich aan deze zijde bevonden.

hoek Meent - Delftsevaart
gebruikers
Binnen een jaar na oplevering vond het bombardement plaats. Daardoor is niet veel bekend van de gebruikers van het pand. Uit advertenties in het Rotterdamsch Nieuwsblad komt naar voren dat er zeker 3 winkelruimten in gebruik waren. Mogelijk waren de anderen nog niet verhuurd. Huurders:
39 t/m 41 kleermakerij Kiela
49            kantoorboekhandel Zwaan
55            tapijtmagazijn Buurman

Meent 47-61 na 14 mei 1940 (stadsarchief Rotterdam)
na 14 mei 1940
Uit fotomateriaal van na het bombardement is op te maken dat beide bouwblokken uitgebrand waren. Hoewel zeker de constructie en gevels nog overeind stonden. De bekende huurders hebben in 1940 elders in de stad hun bedrijf weten voor te zetten. 

gezicht in de Lange Torenstraat (stadsarchief Rotterdam)

zicht in de Lange Torenstraat 1940 (Alphons Hustinx)

bronnen
1. Rotterdamsch Nieuwsblad 17 mei 1938         - aankondiging bouwplan
2. Rotterdamsch Nieuwsblad 7 juli 1938           - presentatie bouwplan
3. Rotterdamsch Nieuwsblad 3 juni 1939          - opening winkel P.K. Buurman
4. Rotterdamsch Nieuwsblad 29 juli 1939        - opening winkel G. Kiela
5. Erfgoed Leiden en omstreken                        - bouwtekeningen (toegang: 251 architectenbureau Mulder en Buurman; inventarisnummer 29,30,31)



dinsdag 16 februari 2016

Meent 86-88

opdrachtgever   W. Buurman
bouwjaar           1938 (verbrand, waarna gesloopt 1940)
architect            B. Buurman
bestemming      winkels, kantoor en appartementen

Meent 86-88 (r) en Meent 63-65 (l) vanaf de Westewagenstraat
Meent 86-88 vanaf de Edlftsevaart
Dit perceel lag aan de zuidzijde van de Meent tussen de Westewagenstraat en de Delftsevaart. In 1937 ontwikkelde de heer W. Buurman plannen ervoor. Hij kocht het van de gemeente voor 100 gulden per m2. Het ontwerp moest identiek worden aan dat van het pand aan de overzijde (Meent 63-65). Het complex werd nog voor de start van de bouw verkocht aan levensverzekeringsmaatschappij "De Nederlanden van 1845".

Delftsevaart met Meentbebouwing (stadsarchief Rotterdam)
De bouw verliep niet zonder problemen. Bij het maken van de kelder onder het pand storten twee buurpanden in. Men heeft een derde pand moeten stempelen om te voorkomen dat ook deze het zou begeven. Architect Buurman werd gevraagd voor deze panden het ontwerp te maken in een stijl die aansluit.

Net als het bouwblok uit 1935 is het opgetrokken uit gele baksteen (Hilversums formaat) met een begane grond van natuursteen. De winkelpuien zijn van staal. De raamkozijnen van hout met ingezette stalen ramen. Raamdorpels en raamlateien zijn van beton.

Er zijn geen gegevens bekend over de huurder van het pand. Mogelijk hebben de twee winkels aan de Meent leeg gestaan. Alleen in de Westewagenstraat 28-32 was de winkelruimte verhuurd aan sportcare Leen Vente.

Westewagenstraat 28-32 sportcafe Leen Vente (stadsarchief Rotterdam)

na het bombardement 
Het pand is compleet uitgebrand op 14 mei 1940. Sportcafe Leen Vente bevindt zich in 1941 aan de Diergaardesingel. In 1952 zou het perceel bebouwd worden. Het kantoor van levensverzekeringsmaatschappij "De Nederlanden van 1845" zou er gevestigd worden. Het ontwerp is gemaakt door architect W.M. Dudok. Tegenwoordig is dit pand in gebruik als cafe-brasserie Dudok.

de na-oorlogse bebouwing op deze plaats

bronnen
1. Rotterdamsch Nieuwsblad 2 september 1937      - aankondiging bouwplan
2. Rotterdamsch Nieuwsblad 17 februari 1938        - bouw van het pand
3. Rotterdamsch Nieuwsblad 26 augustus1938        - sportcafe Leen Vente

maandag 15 februari 2016

Meent 63-65

opdrachtgever   W. Buurman
bouwjaar           1935 (verwoest 1940)
architect            B. Buurman
bestemming      winkels, kantoor en appartementen

Meent 63-65 hoek Meent - Westewagenstraat vanuit het zuidwesten

Meent 63-65 vanaf de Meentbrug
Dit perceel lag aan de noordzijde van de Meent tussen de Westewagenstraat en de Delftsevaart. Het werd in 1935 gekocht van de gemeente voor 125 gulden door de heer W. Buurman, makelaar. Het ontwerp voor het gebouw droeg hij op aan de Leidsche architect, B. Buurman.

De constructie van het pand bestond tot en met de vloer van de eerste verdieping uit gewapend beton. Daarboven werd het uitgevoerd in dragend metselwerk (steens) met houten vloeren. De buitenmuren zijn van gele baksteen (hilversums formaat). Het metselwerk in de erker aan de Meent en de penanten aan de Delftsevaart had terugliggende lagen. Dit benadrukte de horizontale lijnen in het ontwerp.
De winkelpuien waren van staal en omkleed met natuursteen. Voor de overige ramen werden houten kozijnen toegepast gevuld met stalen ramen. Zowel de dorpels als de lateien waren van beton.

links Meent 63-65 (stadsarchief Rotterdam)
Het pand had op de begane grond twee winkels. De winkel rechts grenzend aan de Delftsevaart zou betrokken worden door luxe brood- en banketbakker J.H. van Vliet Wzn. De winkel op de hoek van de Westewagenstraat was voor de heer Buurman zelf. Onder het pand was een kelder gelegen t.b.v. de winkels. Hier werd ook de ketel van de centrale verwarming geplaatst.

Op de eerste verdieping was het kantoor van de heer Buurman gevestigd. Tevens was er een woning aan de Westewagenstraat bedoeld voor de opzichter. Op de verdiepingen daarboven waren verdeeld in twee appartementen met 4 of 5 kamers, keuken en douche. In het midden lag het ruime en goed verlichte trappenhuis dat kantoor en appartementen ontsloot.

zicht op de Meent in 1940 (stadsarchief Rotterdam)
na het bombardement
Het pand is compleet uitgebrand op 14 mei 1940. Mogelijk zelfs geraakt door een bom, want foto's laten zien dat de gevel aan de Meent geheel is weggeslagen. Van het bouwkundig bureau van de heer Buurman is geen informatie te vinden na 1940. Op 13 december 1940 adverteert Banketbakkerij Van Vliet dat zij gevestigd zijn aan de Crooswijkscheweg 160.

Al in 1941 waren er herbouwplannen voor dit perceel getekend door architect Buurman. De eerste schetsen laten een flatgebouw zien in identieke vormgeving. Een later ontwerp is nog steeds in de vorm van een flat, maar met traditioneler uitstraling. Het zou nooit gebouwd worden. In de jaren zeventig werd een deel van het perceel bebouwd met woningen winkels naar het plan van architectenbureau Hoogstad, Weeber, Schulze en Van Tilburg.

bronnen
1. Rotterdamsch Nieuwsblad 16 april 1935      - aankondiging bouwplan
2. Rotterdamsch Nieuwsblad 16 juli 1935        - beschrijving en afbeelding
3. Rotterdamsch Nieuwsblad 5 mei 1937        - afbeelding
4. Erfgoed Leiden en omstreken                        - bouwtekeningen (toegang: 251 architectenbureau Mulder en Buurman; inventarisnummer 46)
5. De Architect 1979        - beschrijving huidige bebouwing

zaterdag 13 februari 2016

Meentbrug

opdrachtgever   gemeente Rotterdam
bouwjaar           1929 (gewijzigd ca.1946)
architect            dienst gemeentewerken



De vooroorlogse Meentbrug
Het brugdek is 20 meter breed. Hiervan is aan beide zijden een strook van 4 meter ingericht als trottoir. Voetgangers kunnen de brug in geopende toestand passeren. Hiervoor zijn uitklapbare treden aangebracht. Het brugdek was voorbereid op een tramverbinding (dubbelspoor). Echter is op dit deel van de Meent nooit tot aanleg overgegaan.
De breedte voor doorvaart is maar 6 meter. De hoogte onder het brugdek is 1,80 meter. Op de hoeken staan de heftorens van ca.8 meter hoog. Hierin bevinden zich de contragewichten. Het was de bedoeling dat de torens aan de zijde van de Westewagenstraat ingebouwd zouden worden. Echter is de vooroorlogse bebouwing er omheen gebouwd.
Op de kade van de Delftsevaart zijn aan beide zijden bedieningshuisjes gebouwd.


bron: stadsarchief Rotterdam

bron: stadsarchief Rotterdam
bron: stadsarchief Rotterdam



De naoorlogse Meentbrug
De Meentbrug ligt nog op exact dezelfde plaats als de voor het bombardement. Maar bij het bekijken van de afbeeldingen vallen verschillen op: de heftorens en de verbrede Delftsevaart.
Van de originele brug lijkt enkel het brugdek met de leuningen gespaard te zijn gebleven.
De verbreding van de Delftsevaart komt voort uit de wederopbouwplannen van Witteveen. De Meentbrug bleef daarin bestaan.  De heftorens en de bedieningshuisjes moesten opnieuw opgetrokken worden om te passen binnen de architectuur van de "papieren stad".
Bij de bouw in 1929 was het de bedoeling dat de twee westelijke heftorens op zouden gaan in de bebouwing. Bij de wederopbouw is dit bij een heftoren daadwerkelijk gebeurd. Het bevindt zich in wat nu cafe-brasserie Dudok is (voormalig kantoor "De Nederlanden van 1845" ontworpen door W.M. Dudok).


bronnen
1. Rotterdamsch Nieuwsblad 15 juni 1928 - beschrijving en afbeelding
2. Voorwaarts 11 februari 1928 - beschrijving
3. Voorwaarts 12 december 1928 - afbeelding bouw
4. Voorwaarts 22 november 1929 - afbeelding brug in geopende toestan
5. Het nieuws van de Dag 5 december 1914 - wet onteigening panden voor de nieuwe verkeersweg

De Meent


De huidige Meent verbindt de Coolsingel met de Goudsesingel, net als voor het bombardement. Echter bij de wederopbouw is het verloop van de straat aangepast. Tussen Coolsingel en Binnenrotte is het trace nagenoeg hetzelfde. Vanaf de Binnenrotte buigt de Meent geleidelijk af om de Goudsesingel haaks te kunnen kruisen. Daartoe is ook de Jonker Fransstraat iets geknikt. Het gedeelte tussen Botersloot en Goudsesingel heette voor de oorlog Heerenstraat.

plan doorbraak (stadsarchief Rotterdam

De Meent als verbinding tussen Coolsingel en Goudsesingel dateert uit de jaren twintig van de vorige eeuw. Deze nieuwe verkeersweg werd geopend in 1929. Het plan voor het maken van een doorbraak tussen Goudsesingel en Coolsingel ontstond tijdens de bouwplannen voor een nieuw raadhuis en postkantoor aan de Coolsingel. Deze plannen beoogden een smoezelige stadsbuurt tussen Coolsingel en Westewagenstraat te saneren. Daarbij zou de nieuwe weg het overdrukke Hofplein kunnen ontlasten. Verkeer uit het noordoosten kon dan via de Meent naar het Westen en omgekeerd.

Heerenstraaat vanaf Goudsesingel (stadsarchief Rotterdam)
Een deel van het verloop volgde bestaande straten: Tussen de Goudsesingel en Botersloot heette de straat Heerenstraat. Alleen het deel tussen Botersloot tot de (vooroorlogse) Oppert had de naam Meent.  Deze straten waren te smal voor het moderne wegverkeer. De breedte zou 20 meter moeten bedragen. Bij deze breedte zou een dubbelsporige trambaan mogelijk zijn. Om dat mogelijk te maken werd de noordelijke bebouwing van Heerenstraat en Meent gesloopt. Vanaf de Oppert moesten tientallen panden aangekocht worden om een doorbraak naar de Coolsingel mogelijk te maken.

De gemeente had deze panden aangekocht in de jaren twintig tegen hoge prijzen. Dit vertaalde zich in hoge grondprijzen voor investeerders in gebouwen langs de nieuwe weg. Vanwege de beurskrach van 1929 en de crisis die erop volgde, zou het jaren duren voordat de Meent volledig bebouwd was
Ten tijde van de opening van de Meent was alleen de noordzijde van de Heerenstraat bebouwd en een blok tussen Binnenrotte en Oppert. Pas in 1933 zou het bouwblok tussen Botersloot en Lombardstraat gebouwd worden. In 1935 werd begonnen met het slopen van panden aan de Coolsingel voor de bouw van de nieuwe beurs. Daarmee kwam er ook schot in de bebouwing tussen Binnenrotte en Coolsingel. In mei 1940 waren er nog maar twee braakliggende terreinen aan de Meent.

Meent vanaf Botersloot (Flickr)
Al vanaf 1906 was er tramverkeer over de Heerenstraat in de vorm van lijn 3 (Benthuizerstraat-Boompjes, later verlengd tot Groenezoom). Vanaf de Jonker Fransstraat reed de tram via de Heerenstraat en Botersloot naar het West-Nieuwland (en viceversa). In 1934 werd de route naar West-Nieuwland omgelegd via de Meent en Binnenrotte.

bronnen:
-  http://www.rovm-digitaal.nl
- Rotterdamsch Nieuwsblad 13 mei 1913 - een nieuwe groote doorbraak

donderdag 9 juli 2015

Coolsingel 75-81 Handel & Nijverheid

opdrachtgever   familie Middendorf
bouwjaar           1924-1925 (gesloopt 1961)
architect            P.G. Buskens



beschrijving gebouw
Het gebouw is ontworpen door architect P.G. Buskens in opdracht van familie Middendorf. Zij waren ook de eigenaren van de Casino-bioscoop op Coolsingel 83. Op deze locatie was tot 1922 het Sint-Lucia gesticht gevestigd, een klooster met school.

De gevel is ruim 30 meter breed en 25m hoog. Het pand zelf is ca.20m diep, maar beslaat niet het gehele perceel. Naast het gebouw is een strook van ca.2m vrij gehouden in verband met recht van overpad. Het achtergedeelte van het perceel werd onbebouwd gelaten. Dit zou later bebouwd worden met een bioscoopzaal voor de naastgelegen bioscoop.
kantoorgebouw Handel & Nijverheid voor 1940
Op de begane grond waren vier winkeleenheden gedacht met daarboven kantoorverdiepingen en op de zolder een archiefverdieping. In wezen is het opgezet als bedrijfsverzamelgebouw.

De plint is uitgevoerd in graniet. Deze omlijst de winkelpuien. Die bestaan uit een groot etalageraam met daarboven twee rijen ramen met glas-in-lood. Vanaf de eerste verdiepingsvloer is de gevel gemetseld in rode baksteen met zandsteen onderdelen. De schuine daken met de hoogste nok op ca.30m hoog zijn bedekt met leien. De nok is uitgevoerd met een eenvoudige nokkam. De kozijnen zijn van staal. De constructie is van gewapend beton.

Twee portieken leiden naar de entree en trappenhuizen van de verdiepingen. In deze portieken liggen ook de toegangen naar de winkels. De verdiepingen hebben aan de Coolsingelzijde loggia's.

Het ontwerp past binnen de traditionele stroming binnen de architectuur. Hierbij valt te denken aan de schuine daken en de nadruk op de entree. Het gebruik van baksteen aangevuld met constructieve elementen voor lateien en dorpels past bij het rationalisme.

Er is een geveltekening in het archief van architect Sutterland. Hij heeft gewerkt op het kantoor van Buskens. Deze tekening wijkt af van het uitgevoerde ontwerp en is waarschijnlijk een studie of variant. De opzet van de daken is hier al aanwezig. Er is waarschijnlijk niet voor deze variant gekozen, omdat de toegang naar de kantoren er niet duidelijk uit naar voren komt. In het uitgevoerde ontwerp is deze benadrukt door het portiek en de beeldengroepen.

Ontploffingen, gasexplosies. Merkwaardige explosie waarbij iemand waarschijnlijk…
aanslag op de Coolsingel 1938 (bron: Gahetna)
beschrijving gebruik
In 1930 verkocht familie Middendorf het gebouw aan de levensverzekeringsmaatschappij "Utrecht". Zij had voorheen haar kantoor aan de Wolfshoek en nam haar intrek op een deel van de verdieping van huisnummer 75. De overige verdiepingen waren allen verhuurd aan diverse bedrijven, zelfs een consulaat.
Op de begane grond waren een winkel in herenmode, woninginrichting en schoenen gevestigd.

beschrijving staat bombardement
In het stadsarchief bevindt zich een afbeelding die laat zien dat het pand nauwelijks beschadigd was door het bombardement. De vuurzee in de nasleep ervan liet een uitgebrand pand achter. Deze schade was te herstellen. Dat heeft men ook gedaan, met uitzondering van de zolderverdieping. Het pand is weer in gebruik genomen om diverse bedrijven te huisvesten die kantoorruimte nodig hadden.

Bombardement Rotterdam. Coolsingel
Handel & Nijverheid 1940 (bron: Gahetna)
In de stedenbouwkundige plannen voor de wederopbouw van de stad moest de Coolsingel verbreed worden. Dat is de reden dat dit pand samen met ander overgebleven panden moest verdwijnen. Pas in 1961 werd het pand gesloopt, toen de nieuwbouw erachter gereed was.

De beelden die "Handel"  en "Nijverheid" voorstellen zijn bij de sloop gered en bevinden zich nu in de collectie van het Rotterdams Museum.

Handel
Nijverheid

bespreking in kader oeuvre architect
Een groot deel van de gebouwen, die architect P.G. Buskens in Rotterdam ontworpen had, stonden in het centrum van Rotterdam en zijn in 1940 verwoest. Aan de westzijde van de Coolsingel stonden zelfs 3 gebouwen van zijn hand.
De werken die Buskens in de jaren twintig ontwierp, zijn sober en rationeel van opzet. Mogelijk is dit onder invloed van zijn medewerkers. Aan de andere kant heeft de architect niet een eigen stijl. Bij elke opdracht past hij de vormgeving aan de situatie of vraag van de opdrachtgever aan.

Nog bestaande gebouwen in Rotterdam:
- herenhuis aan de Schiekade 177 (1896)
- Sint-Laurentius en Elisabethkathedraal aan de Mathenesserlaan 305 (1906)
- RK HBS (City College St. Franciscus) aan de Beukelsdijk 91 (1923 samen met Sutterland)
- Atlantic-huis aan het Westplein (1928)


bronnen
1. Rotterdamsch Nieuwsblad 10 oktober 1924 - beschrijving en afbeelding
2. Algemeen Handelsblad 25 januari 1930        - melding verkoop
3. De Banier 16 december 1940                         - melding plannen Coolsingel
4. Stadsarchief Rotterdam                                - bouwtekeningen (toegang: 397 architectenbureau Sutterland; inventarisnummer 402)